لباس روحانیت در گذر زمان

یکی از مهمترین ملاک های ارزش گذاری یک لباس و پوشش این است که چه گروه و صنفی براساس چه عقیده و ایده ای آن را بر تن می کنند. لباس روحانیت نیز از آن جهت تقدس دارد که نشانگر دین، آئین، روش و منش رسول اکرم(ص) و منسوب به ایشان است و در دوره معاصر، بیشتر علما، فقها و مبلغان آن را با عقیده و هدف ترویج آئین پیامبر گرامی اسلام بر تن کرده اند.

لباس روحانیت به شکل کنونی دارای قدمت چند صد ساله است و علما و بزرگانی چون شیخ بهایی، علامه مجلسی، شیخ حرّ عاملی، شهید اول، شهید ثانی، کاشف الغطاء و… آن را بر تن می کردند.

محمد عالم زاده نوری در کتاب لباس روحانیت می نویسد: «در اواخر قرن دوم قاضیان باید طویله که نوعى کلاه بلند (قلنسوه) بود بر سر مى گذاشتند و عمامه سیاهى نیز به دور آن مى بستند و جامه و عباى سیاه مى پوشیدند و طیلسانى بر آن کلاه مى انداختند. طیلسان در ابتدا پارچه اى بود که بر سر یا بر روى کلاه و به ویژه روى عمامه مى انداختند و ادامه آن تا روى شانه ها و کتف ها را نیز مى گرفت.

کم کم و به مرور زمان بلندتر شد و خود به صورت لباسى درآمد که تا حدود زانوان ادامه داشت و با وجودى که آستین نداشت اما روى دستها را تا نیمه مى پوشاند. این پوشش مخصوص قضات و به ویژه فقها شد.

لباس فقها را ابویوسف قاضى زمان هارون الرشید ترتیب داده بود. البته کم کم پوشیدن جبه نیمه بلند و گشاد و سبزرنگ که حاشیه دوزى شده بود در میان فقها و علما مرسوم شد.»

اما مهدی مسائلی مولف کتاب جامه پیامبر (ص) معتقد است: «فرم کلی لباس روحانیت دارای اجزای مختلفی چون عمامه، عبا، قبا و لباده است که قدمت فراوانی ندارد و در قرن های اخیر به وجود آمده است؛ در گذشته لباس بیشتر مردم قبا بوده و شکل کنونی لباس مردم در گذشته اینقدر فراگیر نبوده و مردم افزون بر پیراهن و شلوار، قبایی را استفاده می کردند و لذا لباس روحانیت شبیه لباس سایر مردم بود با این تفاوت که روحانیت از عمامه استفاده می کردند که آنها را به اهل علم بودن به مردم معرفی می کرد». او می گوید: «در قرن های اخیر که لباس عمومی مردم دچار تغییر و تحول شده است، مقداری تمایز طلاب و روحانیون بیشتر خود را نشان می دهد و کمتر مردمی را می توان دید که از قبا و عمامه استفاده کنند البته در برخی نقاط کشور مانند مشهد هنوز خیلی مردم عادی از عمامه و قبا استفاده می کنند اما در سایر نقاط کشور این لباس به عنوان نمادی برای روحانیت و اهل علم شناخته می شود».

در شهرها و فرهنگ های مختلف دیده می شود که بسیاری از کهنسالان که به مکتب قرآن رفتند و یا حتی برخی مداحان و قاریان هنگام اجرای برنامه از عبا استفاده می کنند.

مسائلی خاطرنشان می کند: «لباس روحانیت ایران سه جزء دارد که یکی عمامه است که نحوه پیچیدن آن در گذشته، روحانیت را از مردم متمایز می کند. جزء دوم، قبا و گاهی اوقات لباده پوشیده می شود که کمی شیک تر است که توسط افراد خاص و مجالس خاص پوشیده می شود و تفاوتش با قبا این است که مقداری راحتی را از فرد می گیرد و شخصیت هایی چون آقایان خاتمی و روحانی از آن استفاده می کنند. رهبر انقلاب هم در دوران ریاست جمهوری خود از این لباس استفاده می کردند اما بعد از واگذاری رهبری از قبا استفاده کردند. و جزء سوم هم عباست».

او با بیان اینکه پوشیدن قبا و لباده بیشتر سلیقه ای است، اضافه می کند: «سلیقه ها برای استفاده متفاوت است برخی به جای قبا از لباده استفاده می کنند یا در تابستان برخی افراد از دشداشه استفاده می کنند حتی در پوشش زیر قبا و لباده هم طلاب متفاوت هستند برخی زیر قبا پوشش رسمی استفاده می کنند و برخی پوشش راحت تری دارند. حتی جنس لباس مورد استفاده هم متفاوت است».

هم اکنون، مراجع عظام تقلید و عموم طلاب از قبا و عبا و عمامه برای پوشش استفاده می کنند که بنابر فصول مختلف سال، از پارچه های گرم در زمستان و پارچه های نازک و خنک در تابستان استفاده می کنند.

اگر سری به بازار لباس روحانیت در قم بزنید انواع مختلفی از اجزاء لباس روحانیت را می بینید، از پارچه و جنس ارزان گرفته تا جنس گران که هرچه نوع جنس مرغوبتر باشد، طبیعتا قیمت هم بالاتر می رود البته عموما طلبه ها لباس های ارزان تر را می توانند ابتیاع کنند و لباس های گران یا خیلی گران قیمت مشتری های خاص و کمی دارد. جنس عبا و قبا در فصل های سال تفاوت می کند و معمولا جنس عبا برای فصل تابستان، بیشتر حریر و برای فصل زمستان معمولا کتان است.

[تعداد: 0    میانگین: 0/5]
دکتر رفیع زاده
ارسال دیدگاه